Leita ķ fréttum mbl.is
Embla

Bloggfęrslur mįnašarins, desember 2008

Dagar reiši og pólitķsk įbyrgš

Bankamįlarįšherrann skżrir mįlin.

Įfalliš mikla hefur aš vonum veriš helsta umhugsunarefni žjóšarinnar undanfarnar vikur. Hvaš fór śrskeišis? Hverjum er um aš kenna? Hversu mikiš er tjóniš? Eru sökudólgarnir enn aš störfum? Af hverju brįst kerfiš? Žarf aš stokka žaš allt upp? Mun žjóšin nokkru sinni rétta śr kśtnum? Af hverju skyldi hśn bera įbyrgš į afglöpum einkafyrirtękja? Hver er įbyrgš stjórnvalda? Og svo framvegis. Einn og einn hefur jafnvelt velt vöngum yfir žvķ hvernig megi bęta śr žvķ sem komiš er og hefja endurreisnina.

Fyrst og fremst hafa menn žó oršiš varir viš hįvęra kappręšu, žar sem žįtttakendurnir viršast halda aš sį vinni, sem er reišastur. Aušvitaš er fólk felmtri slegiš. Og reitt. Bįlreitt, raunar. Reišin er hins vegar afleitt vegarnesti į hįskaför og minnkar beinlķnis lķkurnar į žvķ aš menn komist heilir į leišarenda.

Hafa stjórnvöld brugšist? Jį, žaš hafa žau augljóslega gert į fjölmörgum svišum, bęši į undanförnum įrum, ekki sķšur į misserinu ķ ašdraganda įfallsins og enn frekar mį gagnrżna żmsar ašgeršir (og ašgeršaleysi) eftir aš ósköpin dundu yfir. Žaš aš skipta leifunum af bankakerfinu upp eftir bśsetu innistęšueigenda reyndist t.d. vera glapręši žegar nęr hefši veriš aš skipta žvķ upp eftir gjaldmišlum. Žaš aš lįta undan kśgun Evrópusambandsins vegna Icesave-reikninganna kann aš reynast žjóšhęttulegt ef eftir gengur (og mįske er ekki allt komiš ķ ljós žar). Vęrukęrš um lagaleg śrręši vegna efnahagshryšjuverka Gordons Brown og breskra stjórnvalda vekur ašeins frekari spurningar. Eins mį vel spyrja af hverju hugmyndin um tafarlaus og einhliša gjaldmišilsskipti hefur ekki fengiš veršskuldaša umfjöllun į sama tķma og stjórnvöld fóru nįnast umhugsunarlaust ķ stórfenglegar erlendar lįntökur til žess aš reyna aš bjarga krónunni upp į von og óvon. Žvķ mišur mętti fleira tķna til.

Žaš er žvķ ekki skrżtiš žó mįlsvarar reišinnar hrópi eftir afsögn rķkisstjórnarinnar, brottekstri helstu embęttismanna og žingkosningum. Hins vegar hafa žeir ekki getaš bent į žaš hvaš skuli sķšan til bragšs taka, sem mįske er ekki svo skrżtiš ķ ljósi tengsla helstu hįvašaseggjanna viš hina vinstrigręnu grasrót. Sumir žeirra eru žó merkilegt nokk vel tengdir inn ķ Samfylkinguna og oršręšan fremur mörkuš af innanflokksįtökum um komandi forystukreppu žar en įhuga į velfarnaši žjóšarinnar.

Vel er skiljanlegt aš margir vilji kjósa į nżjan leik, en hvort žaš er hyggilegt er önnur saga. Nęstu mįnušir eru dżrmętur tķmi, sem ekki mį sóa; žaš er įstęša fyrir žvķ aš kvešiš er į um reglulegar kosningar og kjörtķmabil; žjóšin er ķ žvķlķku uppnįmi aš kosningabarįtta myndi vafalaust gera illt verra; sķšast en ekki sķst mį draga ķ efa aš kosningaśrslit byggš į andrśmslofti upplausnar og reiši séu vęnleg til endurreisnarstarfsins sem bķšur okkar. Flatneskjulegt lķkingamįl um eldsvoša, brennuvarga og slökkvilišsstjóra hefur móšins sķšustu vikur, en svo nżgervingunni sé haldiš įfram: vęri skynsamlegt aš efna til klukkutķma skyndiśtbošs um hönnun og smķši nżbyggingar mešan mašur horfir į gamla hśsiš fušra upp?

Bakarar og bölvasmišir
Aušvitaš finnur rķkisstjórnin fyrir žessum žrżstingi. Žaš eru ekki bara hettuklęddir anarkistar (sem mér heyrist raunar aš séu fremur syndķkalistar) sem hafa vantrś į getu hennar til žess aš kljįst viš vandann. Jafnvel innan rķkissjórnarinnar hafa menn fundiš aš mistökum og vandręšum annarra rįšherra. Žess vegna heyrist manni nś aš forystumenn rķkisstjórnarinnar vilji kaupa sér friš meš žvķ aš hręra ķ rįšherrališinu, vęntanlega žannig aš žjóšinni (eša hįvęrustu vandlęturum hennar) finnist aš einhverjir rįšamenn hafi sętt įbyrgš, pólitķskri įbyrgš.

Žaš vęri nś gott og blessaš ef įbyrgšin var skżr hjį tilteknum rįšherrum. En er žaš svo? Žaš er helst um žaš rętt aš ķ hópi sjįlfstęšismanna ķ rķkisstjórn verši žaš Björn Bjarnason, sem vķki śr stóli dómsmįlarįšherra. Dettur einhverjum ķ hug aš žaš komi įfallinu viš? Aš hann hafi meš störfum sķnum į einhvern hįtt brugšist, ķ ašdraganda eša eftir įfall? Nei, žaš er öšru nęr.

Innan Samfylkingarinnar er helst rętt um aš žaš verši Björgvin G. Siguršsson višskiptarįšherra og Žórunn Sveinbjarnardóttir umhverfisrįšherra, sem verši lįtin fara. Af hverju Tóta ętti aš vķkja veit ég ekki. Fyrir aš hafa drepiš hvķtabjörn ķ gįleysi? Hugsanlega sjį forystumenn Samfylkingarinnar žó fram į aš žurfa aš grķpa til žeirra rįšstafana ķ atvinnuuppbyggingu, sem Žórunn myndi aldrei fallast į af umhverfisįstęšum, en žį žarf lķka aš segja žaš hreint śt: aš umhverfisstefna Samfylkingarinnar hafi bara veriš upp į punt.

Meš Björgvin gegnir öšru mįli. Hann er bankamįlarįšherra, segja menn, og ķ bankahruni er ešlilegt aš hann segi af sér. Ekki aš honum hafi oršiš į neitt saknęmt eša žannig, heldur sé žetta bara ešli pólitķskrar įbyrgšar. Virkilega? Svo ef skip sekkur eša flugvél ferst, žį segir samgöngurįšherra af sér?

Nei, svara menn žį, en hann įtti aš vita alls kyns hluti um įstandiš ķ bankakerfinu og hann įtti aš grķpa tilvišeigandi rįšstafana til žess aš afstżra vošanum. Ķ žeim röksemdum kunna aš felast meiri efni. Viš fyrstu sżn aš minnsta kosti. Nenni menn aš skoša mįliš nįnar er hins vegar erfitt aš sjį aš žau haldi.

Žaš hefur vissulega komiš fram aš Björgvin vissi ekki um margvķsleg varnašarorš vegna bankakerfisins, ekki sķst žau sem męlt voru śr Sešlabankanum, en af hverju heyrši hann žau ekki? Jś, vegna žess aš Ingibjörg Sólrśn Gķsladóttir, utanrķkisrįšherra og formašur Samfylkingarinnar, sagši honum ekki frį žeim. Hśn sat žį fundi, žar sem greint var frį žessum višsjįm, en kaus aš greina rįšherra bankamįla ekki frį žeim af einhverjum ótilgreindum įstęšum. Į Björgvin aš bera pólitķska įbyrgš į žeim óskiljanlegu įkvöršunum Ingibjargar Sólrśnar?

Nei, žaš hlżtur hver mašur aš sjį aš ķ žvķ fęlist engin sanngirni, heldur vęri žvert į móti veriš aš dżpka hinum pólitķsku syndum ķ mįlinu meš žvķ aš hengja Bjögga fyrir Sollu. Ég efa hins vegar aš til žess komi. Léti hśn hann vķkja śr rķkisstjórn vegna bankahrunsins vęri hśn um leiš aš višurkenna eigin įbyrgš — sem óneitanlega er veruleg — en neita aš axla hana. Ég hugsa aš pólitķsk sjįlfsbjargarvišleitni hennar komi ķ veg fyrir žaš.

Ekki žar fyrir, Björgvini hefur ekki gengiš allt ķ haginn ķ višskiptarįšuneytinu, gert mistök, yfirsést eitt og annaš og žaš mį meira en vel vera aš hann hafi įtt aš vera almennt krķtķskari ķ garš fjįrmįlaišnašarins en hann var. Mér finnst hann hins vegar fariš vaxandi sem stjórnmįlamašur į žessum erfišu tķmum, ekki sķst ķ ljósi žess aš meintir samherjar hans hafa ekki alltaf veriš aš hjįlpa honum. Ég hef ekki veriš sammįla öllu žvķ sem hann hefur sagt eša gert (eša ekki sagt og ekki gert), en ég fę ekki séš aš hann hafi neitt gert af öšru en fyllstu heilindum, žvert į žaš sem sumir hafa gefiš til kynna og żjaš aš.

Telji forystumenn rķkisstjórnarinnar į annaš borš aš einhverjir rįšherrar eigi aš vķkja vegna įfallsins žurfa žeir ekki aš leita lengi aš viškomandi. En žaš vęri frįleitt ef žeir veldu bara 1-2 fagrįšherra til žess aš fórna sem syndahöfrum. 


Einn kostur, ekkert val

Mešan allt lék ķ lyndi

Ég hélt eitt augnablik aš žaš vęri varaformannskjör ķ uppsiglingu ķ Sjįlfstęšisflokknum, žvķ af oršum, sem höfš voru eftir Žorgerši Katrķnu Gunnarsdóttur ķ norska vinstriblašinu Klassekampen varš ekki séš aš hśn hefši įhuga į aš leita endurkjörs.

Jeg tror ikke Island har noe valg etter den knekken vår valuta har fått.

Nś hefur Žorgeršur Katrķn sagt aš žarna sé ekki rétt eftir henni haft, hśn hafi ašeins sagt aš ašildarvišręšur vęru naušsynlegar. Žaš mį vera aš žaš sé eina leišin til žess aš komast aš žvķ hvaša kostir vęru ķ boši, žó ég haldi nś aš žaš sé nógsamlega skjalfest hvernig žvķ öllu er fariš. Fyrirfram hef ég efasemdir um žaš žegar atburšarįsir eru settar af staš, žvķ žeir sem žaš gera hafa yfirleitt meiningar um hvert žęr skuli leiša. Tala nś ekki um žegar hafist er handa viš aš kanna ķ žaula ašeins einn kost eins og žennan, en ašrir lįtnir liggja milli hluta. 

Žjóšrįš og afarkostir
Svona almennt og yfirleitt lżsir žaš vitaskuld rįšleysi aš sjį engan kost nema einan, en žegar žvķ er žannig fariš er ljóst aš menn telja sig žess ekki umkomna aš hafa nokkur įhrif į atburšarįsina. Žegar rįšamenn eru komnir ķ žį stöšu aš vera fórnarlömb atburšarįsar en ekki forystumenn er augljóst aš žeir žurfa aš rżma til fyrir öšrum, sem vilja leiša fremur en lįta leišast.

Ekki sķst į žaš viš ķ mįli sem žessu, sem varšar sjįlfstęši žjóšarinnar. Flokksforysta Sjįlfstęšisflokksins viršist hafa fariš aš tilmęlum (eša hótunum) Samfylkingarinnar og ętlast til žess aš sjįlfstęšismenn — landsfundarfulltrśar altjent — geri Evrópumįlin upp viš sig fyrir janśarlok. Gott og vel, til er ég. En hvernig vęri žį aš žingmenn flokksins gęfu upp sķna afstöšu, af eša į? Žaš er varla til of mikils męlst. Reynist žeim žaš ofviša ęttu žeir aš snśa sér aš einhverju öšru en stjórnmįlastarfi.

Vandi Evrópusinnanna ķ Sjįlfstęšisflokknum er hins vegar sį aš gefi žeir sig upp eru žeir ķ raun aš snśa baki viš sjįlfstęšisstefnunni. Žaš stendur ķ nafninu hvert er grundvallarerindi Sjįlfstęšisflokksins ķ stjórnmįlum. En žeir geta žį gengiš til lišs viš nżfrjįlshyggjumennina ķ Samfylkingunni, sem er snöggtum ešlilegra en aš viš, žessir klassķsku frjįlshyggjumenn sem kjósum sjįlfstęšiš, göngum til lišs viš vinstrigręna, eins og Geir H. Haarde formašur Sjįlfstęšisflokksins stakk upp į af alkunnri gamansemi ķ vištali viš Fréttablašiš um helgina.

Naušhyggjan
Žaš žarf ekki aš rekja vandann, sem Ķslendingar standa frammi fyrir. Kostirnir eru ekki margir og fęstir góšir. En er žį įstęša til žess aš fękka žeim frekar? Veigamikil įlitamįl eru ķtrekaš reifuš į žann hįtt aš ašeins séu tveir kostir ķ boši og viršist einu gilda hvort mįlshefjendur eru stjórnarlišar, ķ stjórnarandstöšu eša hinir margrómušu hlutlausu fręšimenn. Ķ Evrópumįlunum lįta nś sumir eins og žaš sé ekki einu sinni kostur lengur aš standa fyrir utan ESB. Hin sögulega naušsyn sé öll į eina leiš.

Naušhyggjan hefur leikiš žjóšina nógu grįtt undanfarnar vikur, žar sem menn hafa tekiš erfišar įkvaršanir į skömmum tķma og įn žess aš leita umręšu um žęr. Icesave-samningarnir svoköllušu eru hręšilegt dęmi um žaš. Eftir ķtrekašar yfirlżsingar rįšamanna um aš žeir myndu ekki lįta kśga sig fór óvęnt aš bera į tķšindum um aš samkomulag vęri aš nįst og svo var žaš kynnt sem meiri hįttar sigur, žegar oršalagiš „skilyršislaus uppgjöf“ hefši įtt betur viš. Žar var enn tönnlast į žvķ aš ekki hefši veriš um nema einn kost aš ręša. Eitthvaš var umlaš um „žjóšréttarlegar skuldbindingar“ įn žess žó aš nokkur hefši fyrir žvķ aš śtskżra hvenęr fullveldisafsališ til śtibśa Landsbankans erlendis hafi įtt aš hafa fariš fram. Undir sķšustu helgi samžykkti žingiš svo žingsįlyktun um aš rķkisstjórninni yrši barasta fališ aš semja um žetta allt saman. Vęntanlega af žvķ aš henni hefur farnast svo vel žvķ sviši aš undanförnu.

Mįske er ekki öll nótt śti ķ žvķ samhengi, en ekki er mašur bjartsżnn. Enn sem fyrr varpar hver įbyrgšinni yfir į annan, žannig aš allt śtlit er fyrir aš Ķslendingar klśšri žvķ aš sękja rétt sinn į hendur breska rķkinu vegna įrįsar žess į ķslenska bankakerfiš. Įrįsar sem sķšan var fylgt eftir meš afarkostum Evrópusambandsins, sem fylkti sér aš baki óžokkanum Gordon Brown til žess aš kśga Ķslendinga. Vanręki rķkisstjórnin eša stofnanir, sem starfa į įbyrgš hennar, aš grķpa til varna og sóknar ķ žessu mįli er aukast vandręši stjórnarinnar enn, en ekki hįlft eins og vandręši žjóšarinnar, sem mun sitja uppi meš óbęrilegar skuldir löngu eftir aš žessi rķkisstjórn veršur farin frį og rįšherrar hennar oršnir sendiherrar ķ Brussel, Strassborg, Lśxemborg, Frankfurt og Haag.

Uppgjöfin gagnvart žessum fantabrögšum óvinažjóša okkar ķ Evrópu er ömurleg. En hįlfu verra er aš horfa upp į žau višbrögš aš žį sé eina rįšiš aš gangast undir okiš aš öllu leyti og ganga ofsękjendum okkar į hönd. Mér finnst žaš raunar ganga landrįšum nęst.

 


mbl.is Ekkert annaš hęgt en sękja um ašild
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Höfundur

Andrés Magnússon
Andrés Magnússon
blaðamaður á Englandi ritar hér fréttir, fróðleik og hugleiðingar, sem ekki rata á prent.
Okt. 2017
S M Ž M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31        

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband