Leita Ý frÚttum mbl.is
Embla

BloggfŠrslur mßna­arins, nˇvember 2010

Stjˇrnlaga■ing

Stjˇrnlaga■ingá

N˙ stendur fyrir dyrum kosning til stjˇrnlaga■ings, ■ar sem fjalla­ skal um hvort breyta ■urfi stjˇrnarskrß lř­veldisins og ■ß hvernig. Till÷gur ■ingsins ver­a svo rß­gefandi fyrir Al■ingi en ekki bindandi, ■vÝ hin norrŠna velfer­arstjˇrn heyktist ß slÝku valdaafsali. Ůa­ hef­i enda kalla­ ß kosningar Ý millitÝ­inni, sem skiljanlegt er a­ h˙n hafi ekki vilja­ taka sjensinn ß. ═ ljˇsi ■ess, sem sÝ­an hefur gerst (e­a ekki gerst!), var ■a­ skynsamleg ßkv÷r­unůáfyrir rÝkisstjˇrnina a.m.k.

╔g er engan veginn sannfŠr­ur um a­ afgerandi breytinga ß stjˇrnarskrßnni sÚ ■÷rf, ■ˇ au­vita­ megi benda ß eitt og anna­, sem betur mŠtti fara. ╔g hef engan mann sÚ­ leggja fram nein r÷k um ■a­, a­ nokku­ Ý ˇgnaratbur­um hrunsins megi rekja til vanb˙na­ar stjˇrnarskrßrinnar, hva­ ■ß a­ menn hafi leitt lÝkur a­ ■vÝ hvers konar ßkvŠ­i hennar hef­u geta­ fyrirbyggt hruni­ e­a ska­a ■ess. NŠr er a­ taka undir or­ Sigur­ar LÝndals a­ menn hef­u betur mßtt fylgja ■eirri stjˇrnarskrß, sem vi­ h÷fum haft.

Einkum mß ■ß horfa til ßkvŠ­a ■eirra er sn˙a a­ ■rÝskiptingu rÝkisvaldsins. Ůar ß milli eru m÷rk og mˇtvŠgi ekki tryggilega bundin og au­velt er a­ benda ß hvernig framkvŠmdavaldi­ hefur seilst Š freklegar inn ß svi­ l÷ggjafans. Dˇmsvaldi­ raunar s÷mulei­is, ■ˇ Ý miklu minni mŠli sÚ. ┴ ■essum d÷gum mega menn svo ■ola ■a­ a­ stjˇrnmßlaflokkur, vinstrigrŠnir nßnar til teki­, ßlykti um ■a­ hvernig framkvŠmdavaldi­ og l÷ggjafinn eigi a­ taka fram fyrir hendur l÷ggjafans. Ůß er ˇtali­ fimmta valdi­ (fimmta herdeildin?), en svo nefni Úg embŠttismannakerfi­, sem smßm saman hefur fengi­ ˇtr˙leg og ßbyrg­arlaus v÷ld Ý gegnum framkvŠmdavaldi­, ekki sÝst hva­ l÷ggj÷f ßhrŠrir.

Efist menn um a­ pottur sÚ brotinn Ý stjˇrnskipan landsins nŠgir a­ nefna eitt dŠmi til. Fj÷lmi­lasumari­ 2004 voru sam■ykkt l÷g ß Al■ingi, sem forseti ═slands synja­i svo sam■ykkis, me­ ■eim aflei­ingum a­ ■ingi­ afturkalla­i l÷gin. Lßtum ■ß deilu vera, en hitt blasir vi­ a­ meiri hßttar vafi sat eftir um grundvallarstjˇrnskipan landsins. Íllum v÷ldum ver­a a­ fylgja ßbyrg­, en halda mß ■vÝ fram a­ ■arna hafi forseti teki­ sÚr ßbyrg­arlaust vald. Finna mß ÷ndver­ar sko­anir, en um hitt ver­ur ekki deilt a­ ■arna leikur vafi ß um stjˇrnarskrßna og stjˇrnskipunina. Sex ßrum sÝ­ar hefur ekki minnsta tilraun veri­ ger­ til ■ess a­ ey­a ■eim ˇ■olandi vafa.

VandasmÝ­

Ůa­ mß ■vÝ vel halda ■vÝ fram a­ Lř­veldinu ═slandi veiti ekki af lagabˇt ß svi­i stjˇrnarskrßr. Stjˇrnarskrß er hins vegar ekki plagg, sem menn hrista fram ˙r erminni sisona.

Stjˇrnarskrß ■arf a­ vera hnitmi­u­, ß skřru og algerlega ˇtvÝrŠ­u mßli, h˙n ■arf a­ vera skipuleg og kn÷pp og Ý henni ß ekki a­ vera neinn ˇ■arfi. Af henni skal ÷ll ÷nnur l÷ggj÷f leidd og stjˇrnskipunin s÷mulei­is. Ůar ■arf a­ koma fram hva­an vald rÝkisins er runni­ og ß ■vÝ ■urfa a­ vera takm÷rk, svo rÝki­ setji ekki l÷g um anna­ en ■vÝ kemur vi­ og rÝki­ taki sÚr ekki v÷ld umfram ■au, sem ■egnarnir hafa og geta framselt ■vÝ.

Śá╔g hef ekkert vald til ■ess a­ banna ■Úr a­ bora Ý nefi­ og ■vÝ getur rÝkisvaldi­ ekki teki­ sÚr slÝkt vald. ╔g hef hins vegar vald til ■ess a­ banna ■Úr a­ bora Ý nefi­ ß mÚr og framsel rÝkinu ■a­ vald og skylda ■a­ raunar til ■ess a­ framfylgja ■vÝ banni.

Ś Eins ■arf a­ liggja fyrir a­ ■a­ vald, sem borgararnir hafa framselt til rÝkisins, er skilyrt og a­ lßni. RÝkisvaldi­ getur ekki framselt ■a­ vald neitt anna­ en aftur til ■jˇ­arinnar. Sumt kann h˙n a­ vilja framselja anna­, en ■a­ ver­ur a­ vera me­ afturkrŠfum hŠtti, ■vÝ valdi­ var­ar fleiri en eina kynslˇ­.

Ůa­ er enginn vandi a­ semja glŠsilega stjˇrnarskrß, en ■a­ er grÝ­arlegur vandi a­ semja stjˇrnarskrß, sem hald er Ý. M÷rg verstu einrŠ­isrÝki heims hafa undursamlegar en gagnslausar stjˇrnarskrßr, me­an gegnheil lř­rŠ­isrÝki geta ■rifist ßn eiginlegrar stjˇrnarskrßr.

Ůa­ ver­ur seint hamra­ um of ß nau­syn ■ess a­ stjˇrnarskrßin sÚ einf÷ld og ˇtvÝrŠ­. ŮvÝ mß ekki gleyma a­ smßvŠgilegustu yfirsjˇnir, hn÷krar e­a tvÝmŠli Ý venjulegum l÷gum geta haft miklar og ˇfyrirsjßanlegar aflei­ingar ■egar fram Ý sŠkir. Ůa­ ß enn frekar vi­ um stjˇrnarskrß.

ËgŠfulegt fyrirkomulag

╔g ver­ a­ jßta a­ ■a­ fyrirkomulag, sem n˙ er veri­ a­ reyna ß, tel Úg einkar ˇskynsamlegt til ■ess a­ smÝ­a nřja stjˇrnarskrß e­a betrumbŠta hina g÷mlu. ┴ stjˇrnlaga■ingi sem ■essu er mj÷g hŠtt vi­ a­ lř­skrumarar e­a rugludallar taki v÷ldin og a­ ˙r ver­i einhver ˇskapna­ur. ╔g hef­i tali­ hßlfu skynsamlegra a­ bjˇ­a ˙t till÷guger­ um nřja stjˇrnarskrß og fela 3-5 hˇpum hŠfra manna a­ gera dr÷g a­ henni, sem sÝ­an mŠtti leggja fyrir eins og 3 stjˇrnlaga■ing og a­ lokum ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu.

Fyrir n˙ utan hitt, a­ vilji menn gera gagngerar breytingar ß stjˇrnskipaninni Śákjˇsa framkvŠmdavald beinni kosningu, afnema forsetaembŠtti­, skipta ■inginu Ý tvŠr mßlstofur, ßskilja gagnsŠi Ý stjˇrnarath÷fnum o.s.frv. Ś er mßlstofa ß bor­ vi­ stjˇrnlaga■ing afar ˇsennilegur vettvangur til ■ess arna. Ůa­ mŠtti eins fela ■vÝ a­ semja nřjan ■jˇ­s÷ng, sem ÷llum lÝka­i.

HÚr er svo miki­ Ý h˙fi a­ okkur liggur ekkert ß. Raunar er sÚrst÷k ßstŠ­a til ■ess a­ varast allan flřti og Ý ■vÝ uppnßmi, sem ■jˇ­in skiljanlega er eftir hruni­, eru a­stŠ­ur alveg sÚrstaklega lÝti­ til ■ess fallnar, a­ m÷nnum au­nist a­ setja saman skynsamlega, ÷fgalausa og lř­rŠ­islega stjˇrnarskrß, sem hald er Ý.

Ůess vegna rÝ­ur miki­ ß a­ ß stjˇrnlaga■ingi­ veljist skynsamt fˇlk, sem gerir sÚr grein fyrir ßbyrg­ sinni og takm÷rkunum.

Af helstu ßhersluatri­um, sem Úg hef sÚ­ frambjˇ­endur leggja fram, ■ykir mÚr augljˇst a­ ■ar skorti vÝ­a ß skilning ß e­li stjˇrnarskrßrinnar, nau­synlegum ßkvŠ­um og ˇnau­synlegum. A­ ekki sÚ minnst ß hitt, sem til hreinnar ˇ■urftar gŠti veri­.

Beinar till÷gur um stjˇrnskipunina eru fremur sjaldgŠfar og ■Šr eru flestar fremur lo­nar nˇtur um ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slur, persˇnukj÷r og ■ess hßttar. Till÷gur um skřra skipan valda og ßbyrg­ar finnast varla og oft eru ■Šr ˇsamrřmanlegar. RŠtt er um persˇnukj÷r og a­ landi­ ver­i eitt kj÷rdŠmi, m÷rgum er Ý mun a­ kve­a flokkakerfi­ ni­ur o.s.frv.

═ ■vÝ samhengi er ˇhŠtt a­ minna ß a­ ■rßtt fyrir margvÝslegar tilraunir undanfarnar aldir, hefur m÷nnum hvergi au­nast a­ brjˇta ni­ur flokkakerfi fyrir fullt og fast og vi­halda lř­rŠ­i. ═ lř­rŠ­isrÝkjum spretta flokkakerfi jafnhar­an upp aftur, eins og skiljanlegt er; ■au byggjast ß almennum lÝfsvi­horfum fremur en stjˇrnmßlakreddum. ١ ekki sÚ um formlega flokka a­ rŠ­a, taka menn me­ svipa­ar sko­anir saman h÷ndum ß ■ingi sem utan ■ess. SlÝkt er ekki unnt a­ koma Ý veg fyrir og sÚrhver tilraun til slÝks brřtur vitaskuld ß frelsi manna.

Vilji menn auka ßbyrg­ ■ingmanna og taka upp persˇnukj÷r ver­ur ■vÝ hins vegar trau­la vi­ komi­ nema me­ einmenningskj÷rdŠmum. Breyti menn landinu Ý eitt kj÷rdŠmi er ■a­ hins vegar vÝsasti vegurinn til ■ess a­ slÝta ■ingmenn ˙r tengslum vi­ umbjˇ­endur sÝna, gera ■ß ßbyrg­arlausa og knřta ■ß fastari b÷ndum vi­ flokksskrifstofurnar e­a oddvita flokkanna.

MannrÚttindaßkvŠ­in burt!

Ůegar frambjˇ­endur reifa stefnumßl sÝn er algengast a­ sjß einhver hßstemmd or­ um hvernig ■eir vilji tryggja fagurt mannlÝf me­ hinum řmsu ämannrÚttindaßkvŠ­umô. Ůa­ rÝmar svo sem ßgŠtlega vi­ hugmyndir ■eirra margra um einhver fur­uleg stefnußkvŠ­i um a­ ═sland skuli vera svona e­a hinssegin. Ůeir gŠtu eins reynt ßkvŠ­i ß bor­ vi­: ä═sland er Švintřraeyja, ■ar sem ■egnarnir ganga naktir og lesa s˙kkula­i af trjßnum sÚr til vi­urvŠris.ô

BurtsÚ­ frß ■vÝ hversu skynsamlegar slÝkar till÷gur eru, ■ß eru ■Šr beinlÝnis ˇvi­eigandi: Stjˇrnarskrßin ß a­ vera rammi en ekki pˇlitÝsk fyrirmŠli.

Ennfremur er Úg ■eirrar sko­unar a­ ■essi ßhersla ß mannrÚttindi Ý stjˇrnarskrßnni bendi til ■ess a­ menn sÚu mj÷g Ý vi­jum ■ess vana, sem ■eir ■ykjast vilja losna vi­. MannrÚttindaßkvŠ­in eiga nefnilega ekki heima Ý stjˇrnarskrß, en eru ■ar flest fyrir s÷gulega hendingu, sem rekja mß til uppruna hennar Ý konungsrÝki.

Hlutverk stjˇrnarskrßr Štti a­ vera hverjum manni ljˇst, ■a­ stendur Ý nafninu. Stjˇrnarskrßin ß a­ sn˙ast um stjˇrnskipan rÝkisins og anna­ ekki. Ůar inn Ý geta veri­ og eiga a­ vera ˇbein mannrÚttindaßkvŠ­i, en ekki bein. Ůar ß Úg vi­ ■a­ a­ Ý stjˇrnarskrß ß a­ setja rÝkisvaldinu h÷mlur, t.d. me­ äH÷mlur ß tjßningarfrelsi mß aldrei Ý l÷g lei­aô og ßmˇta ßkvŠ­um.

Ůar ß hins vegar ekki a­ standa a­ äFrjßls sÚ sÚrhver ma­ur sko­ana sinnaô, ■vÝ ■a­ kemur stjˇrnarskrß rÝkisins ekki vi­.

SlÝk mannrÚttindaßkvŠ­i eiga heima Ý sÚrstakri rÚttindaskrß, sem ß a­ vera ˇhß­ stjˇrnarskrßnni. SlÝk ˇfrßvÝkjanleg rÚttindi eru ■ess e­lis, a­ um ■au er ekki deilt og ■eim ß ekki a­ ■urfa a­ breyta nema einhver stˇrfengleg nř sannindi blasi vi­ mannkyni. En ■ess vegna ■urfa menn lÝka a­ gŠta sÝn ß a­ ■anga­ slŠ­ist ekki eitthvert ■va­ur, a­ allir menn eigi rÚtt ß hollri hreyfingu, ˇkeypis af■reyingu, lÝfshamingju e­a ■vÝ um lÝku.

Um lei­ vŠri ■ar sleginn tv÷faldur varnagli vi­ ■vÝ a­ vond stjˇrnv÷ld gŠtu hrˇfla­ vi­ svo mikilvŠgum grundvelli lř­rŠ­is■jˇ­fÚlags. Stjˇrnarskrßrbreytingar eiga e­li mßls samkvŠmt a­ vera erfi­ar og helst a­ kalla ß aukinn meirihluta atkvŠ­isbŠrra manna til ■ess a­ minnka lÝkurnar ß ■vÝ a­ ■eim ver­i breytt Ý hugarŠsingi e­a fyrir stundarhagsmuni. Breytingar ß rÚttindaskrß Šttu a­ vera enn torsˇttari, hugsanlega me­ 4/5 atkvŠ­a ■jˇ­arinnar.

Ůess vegna held Úg a­ stjˇrnlaga■ingi­ gŠti gert sjßlfu sÚr og ÷­rum mikinn grei­a me­ ■vÝ a­ byrja ß ■vÝ a­ ˙thřsa mannrÚttindakaflanum ÷llum og beina ■eim rß­um til Al■ingis a­ ■a­ hlutist um smÝ­i slÝkrar rÚttindaskrßr. Ůannig gŠti ■a­ ß fyrsta degi nß­ umtalsver­um ßrangri og ■rengt hlutverk sitt me­ ■eim hŠtti, sem lÝklegri er til ßrangurs.

Ekki svo a­ skilja a­ Úg sÚ bjartsřnn ß ■a­. Stjˇrnskipunarmßlin eru flˇkin og geta veri­ lei­inleg. ┴ hinn bˇginn er ■a­ mun meira freistandi fyrir stjˇrnlaga■ingmennina a­ ey­a sem mestum tÝma Ý smÝ­i ˇendalega langs mannrÚttindabßlks, sem rÝma­ getur vi­ ßhugamßl hvers og eins, enda er ■a­ ■eim ˙tgjaldalÝti­ og einkar vel til ■ess falli­ a­ kitla hÚgˇmagirndina um a­ komast ß spj÷ld ═slandss÷gunnar sem einstakir mannvinir, er fŠr­u rÚttlausri ■jˇ­ sinni lang■rß­ rÚttindi af ÷llum stŠr­um og ger­um. S˙kkula­i fyrir klŠ­lausa.

Hva­a fˇlk ß erindi ß stjˇrnlaga■ing?

Ůegar liti­ er yfir frambjˇ­endahˇpinn fer ekki hjß ■vÝ a­ ma­ur skilji sjˇnarmi­ äf˙la kallsinsô. ═ ■eim stˇra hˇpi er ˇneitanlega dßgott ˙rval kver˙lanta, fˇlks me­ patentlausnir og fixÝdeur, lukkuriddara og sjßlfhverfra spekinga, jafnvel ■ykist Úg vita um nokkra sem lÝta ß stjˇrnlaga■ingi­ sem upplagt tŠkifŠri fyrir sig Ý ■Šgilegri innivinnu. ËjafnvŠgi Ý kynfer­i frambjˇ­enda bendir til ■ess a­ fˇlk sÚ misviljugt til ■ess a­ gefa kost ß sÚr og ■a­ er ekki ˇsennilegt a­ ßmˇta misvŠgi sÚ ■egar liti­ er til sko­ana frambjˇ­enda, enda lÝklegra a­ hinir ˇßnŠg­u foringjar hrˇprŠ­unnar bjˇ­i sig fram en einhver ˙r hinum forystulausa, ■÷gla meirihluta.

En ■a­ er lÝka dßgott ˙rval af prř­ilegu fˇlki, sem tekur sig og hlutverk stjˇrnlaga■ingsins alvarlega. Margt af ■essu fˇlki ■ekkir ma­ur e­a ■ekkir til. Kynningin ß sjˇnarmi­um ■eirra flestra er a­ vÝsu oft svo stuttaraleg e­a almenn, a­ ■a­ er erfitt a­ ßtta sig ß uppleggi margra e­a hversu vel ■a­ fer vi­ sjˇnarmi­ manns sjßlfs. Yfirleitt getur ma­ur ■ˇ ßtta­ sig sŠmilega ß ■vÝ. Og svo er ■a­ ekki heldur ■annig a­ ma­ur ■urfi a­ vera sammßla ÷llum ■eim, sem ma­ur telur a­ eigi erindi ß stjˇrnlaga■ing. J˙, au­vita­ vill ma­ur helst sjß sem flest sko­anasystkini sÝn inni ß stjˇrnlaga■ingi, en Úg hef lÝka rÝkan skilning ß ■vÝ a­ ■ar ■urfi fleiri sjˇnarmi­ a­ koma fram.

ŮvÝ ■ykir mÚr mikilvŠgara a­ halda ruglud÷llunum fjarri stjˇrnlaga■inginu en a­ ■anga­ veljist a­eins ■eir, sem eru y­ar einlŠgum sammßla Ý stˇru og smßu. Me­ slÝkum skilmßlum myndi ■ingi­ enda seint ver­a fyllt.

A­ ne­an nefni Úg 25 frambjˇ­endum, sem Úg held a­ geti komi­ a­ gagni ß stjˇrnlaga■ingi. RÚtt er a­ taka fram a­ Úg er engan veginn sammßla ■essu fˇlki ÷llu Ý stˇru e­a smßu. Og Úg er ÷rugglega a­ gleyma einhverjum, sem Úg ß a­ vera a­ nefnaů bi­st forlßts ß ■vÝ fyrirfram.

á

  • 2193 - EirÝkur Bergmann.
  • 2325 - Vilhjßlmur Ůorsteinsson.
  • 2358 - Ůorsteinn Arnalds.
  • 2853 - Ůorkell Helgason.
  • 3183 - Vilhjßlmur Ů. ┴. Vilhjßlmsson.
  • 3304 - Hj÷rtur Hjartarson.
  • 4063 - Gar­ar Ingvarsson.
  • 4426 - MargrÚt Dˇra Ragnarsdˇttir.
  • 4954 - Stefßn Pßlsson.
  • 5372 - Ůorvaldur Hrafn Yngvason.
  • 5614 - Frosti Sigurjˇnsson.
  • 6186 - Ëlafur Torfi Yngvaso
  • 6736 - ┴rni Bj÷rnsson.
  • 7264 - Valgar­ur Gu­jˇnsson.
  • 7418 - Vilhjßlmur Andri Kjartansson.
  • 7649 - Skafti Har­arson.
  • 7682 - Magnea J. MatthÝasdˇttir.
  • 7726 - ElÝas PÚtursson.
  • 7759 - ElÝas Bl÷ndal Gu­jˇnsson.
  • 8386 - Gu­jˇn Ingvi Stefßnsson.
  • 8749 - Inga Lind Karlsdˇttir.
  • 8947 - Patricia Anna Ůormar.
  • 9035 - Brynjˇlfur Sveinn ═varsson.
  • 9563 - Pawel Bartoszek.
  • 9904 - ElÝas Halldˇr ┴g˙stsson.

á


Höfundur

Andrés Magnússon
Andrés Magnússon
blaðamaður á Englandi ritar hér fréttir, fróðleik og hugleiðingar, sem ekki rata á prent.
Okt. 2017
S M Ů M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31        

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband